Εισαγωγή
Πόσες φορές έχουμε πει: «Μα δεν το εννοούσα έτσι!» ή «Αυτό που κατάλαβες δεν ήταν η πρόθεσή μου». Η επικοινωνία είναι γέφυρα – αλλά και χάσμα. Στηρίζεται σε λέξεις, ύφος, τόνους, αλλά και σε κάτι βαθύτερο: στην πρόθεση. Το αιώνιο φιλοσοφικό ερώτημα «μετράει περισσότερο η πρόθεση ή η πράξη;» βρίσκει ιδιαίτερη έκφραση στον τρόπο που μιλάμε και σχετιζόμαστε.
Πρόθεση: Η Καρδιά της Επικοινωνίας
Σύμφωνα με τη Μη Βίαιη Επικοινωνία (Nonviolent Communication, NVC) του Marshall Rosenberg (μαθητής του Rogers, το νού σας), η πρόθεση είναι το θεμέλιο κάθε διαλόγου. Αν η πρόθεσή μας είναι να συνδεθούμε, να κατανοήσουμε και να φροντίσουμε τις ανάγκες μας και τις ανάγκες του άλλου, τότε βρισκόμαστε στο σωστό μονοπάτι.
Η NVC μάς καλεί να αναρωτηθούμε:
- Μιλώ για να αποδείξω ότι έχω δίκιο ή για να κατανοήσω;
- Επικοινωνώ για να κερδίσω ή για να δημιουργήσω σχέση;
Η πρόθεση έχει τεράστια σημασία, γιατί καθορίζει την ενέργεια πίσω από τα λόγια μας. Ακόμη και αν κάνουμε ένα λεκτικό λάθος, όταν ο άλλος νιώθει την αλήθεια της πρόθεσής μας, υπάρχει χώρος για συμφιλίωση.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει ένας κίνδυνος: να θεωρήσουμε ότι η πρόθεση «αρκεί». Πόσες φορές έχουμε πει κάτι πληγωτικό και μετά το δικαιολογήσαμε με το «δεν είχα κακή πρόθεση»;
Πράξη: Ο αντίκτυπος μετράει
Η πράξη –ή καλύτερα, το πώς εκφράζεται η πρόθεσή μας– είναι αυτή που αφήνει το αποτύπωμα στο άλλο άτομο. Η καλή πρόθεση δεν εξασφαλίζει θετική εμπειρία. Μπορούμε να θέλουμε το καλό, αλλά αν το μήνυμα εκφραστεί με κριτική, ειρωνεία ή βιασύνη, το αποτέλεσμα είναι πόνος, παρεξήγηση, απόσταση.
Η NVC τονίζει ότι η βία δεν είναι μόνο στις γροθιές· είναι και στις λέξεις. Μια φράση όπως «Πάλι άργησες!» μπορεί να προέρχεται από ανησυχία, αλλά η μορφή της πράξης –η διατύπωση– πληγώνει. Ο Rosenberg προτείνει τέσσερα βήματα για να μεταφράσουμε την πρόθεση σε πράξη:
- Παρατήρηση χωρίς κριτική
- Έκφραση συναισθήματος
- Δήλωση ανάγκης
- Σαφές αίτημα χωρίς πίεση
Έτσι, η πρόθεση «νοιάζομαι για σένα» δεν μένει θεωρία αλλά παίρνει μορφή:
«Όταν βλέπω ότι άργησες 20 λεπτά (παρατήρηση), νιώθω ανήσυχος (συναίσθημα), γιατί έχω ανάγκη για ασφάλεια και ενημέρωση (ανάγκη). Θα ήθελες την επόμενη φορά να μου στείλεις ένα μήνυμα αν καθυστερείς; (αίτημα)».
Η Δυναμική Ισορροπία
Πρόθεση και πράξη δεν είναι ανταγωνιστές· είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.
- Χωρίς πρόθεση, η πράξη γίνεται μηχανιστική, κενή.
- Χωρίς πράξη, η πρόθεση μένει ανεκπλήρωτη, αόρατη.
Η πρόθεση είναι η ρίζα, η πράξη είναι ο καρπός. Η γέφυρα ανάμεσά τους είναι η ενσυναίσθηση: προς τον εαυτό και προς τον άλλον. Όταν φροντίζουμε η πρόθεση να συνοδεύεται από πράξεις που τιμούν τις ανάγκες όλων, η επικοινωνία γίνεται εργαλείο σύνδεσης αντί για πεδίο μάχης.
Κλείνοντας
Η ερώτηση «μετράει η πρόθεση ή η πράξη;» στην επικοινωνία απαντάται με ένα «και τα δύο». Η πρόθεση είναι το γιατί, η πράξη είναι το πώς. Η μία χωρίς την άλλη είναι μισή επικοινωνία. Όπως λέει ο Rosenberg:
«Αυτό που θέλουμε δεν είναι να αλλάξουμε τους άλλους, αλλά να δημιουργήσουμε μια ποιότητα σχέσης που καλύπτει τις ανάγκες και των δύο».
Σωκράτης Καλτσής
Εκπαιδευτής/Coach/Συντονιστής
Σχετικά με τον Σωκράτη
Ο Σωκράτης πιστεύει ότι η επικοινωνία δεν είναι απλώς μια δεξιότητα· είναι ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούμε σχέσεις, χτίζουμε γέφυρες και φροντίζουμε τις ανάγκες μας και των άλλων. Στόχος του είναι να βοηθήσει ανθρώπους να επικοινωνούν με αλήθεια και σεβασμό, χωρίς φόβο και χωρίς ενοχές, ώστε να ζουν σχέσεις που έχουν νόημα. Με αφετηρία τη Μη Βίαιη Επικοινωνία του Marshall Rosenberg και την εμπειρία του σε ομάδες προσωπικής ανάπτυξης και coaching, αφιερώνει τη δουλειά του στο να δείξει πως κάθε διάλογος μπορεί να γίνει ευκαιρία για σύνδεση.
